Betaald werk & een LVB

Veel mensen met een LVB willen graag net als iedereen zinvol en betaald werk hebben. Toch is voor deze groep vaak sprake van een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Hoe kan dat en wat hebben ze nodig voor het vinden en behouden van passend betaald werk?

In Nederland heeft 86% van de volwassenen een betaalde baan. Wanneer we dit vergelijken met mensen met een LVB, dan is er een behoorlijk verschil te zien. Naar schatting is slechts 40-55% van de mensen met een LVB actief op de arbeidsmarkt. En ongeveer 29% van de mensen met een LVB heeft meer dan 1 uur per week betaald werk. Op deze pagina lees je meer over hoe het hebben van betaald werk bijdraagt aan inclusie, waarom het hebben van werk voor mensen met een LVB niet vanzelfsprekend is, hoe de arbeidsparticipatie verhoogd kan worden.

Werk en meedoen in de samenleving

Over het algemeen geldt dat mensen met een LVB graag willen werken. Het hebben van betaald werk draagt bij aan een gevoel van deelname aan de samenleving, van nuttig zijn en bijdragen. Met werk voelen ze zich minder een uitzondering, het is een plek waar zij ‘gewoon’ mee kunnen doen. Daarnaast kunnen mensen met een LVB ook de behoefte hebben om niet met andere mensen met een beperking te werken, dat biedt hen een kans om los te komen van het label en om niet geassocieerd te worden met mensen met een verstandelijke beperking.

Voordelen van betaald werk:

Een inkomen en later een pensioen zijn belangrijk om in eigen levensonderhoud te voorzien.
Sociale contacten met collega’s kunnen leiden tot vriendschappen en een gevoel van verbondenheid geven
Het biedt structuur en regelmaat aan het dagelijks leven. Dit draagt ook bij aan de (mentale) gezondheid van mensen.

Hoewel we het hier hebben over de voordelen van betaald werk, heeft het doen van vrijwilligerswerk of het hebben van dagbesteding ook voordelen. Hierbij kun je denken aan het opdoen van sociale contacten en biedt het ook structuur en regelmaat.

Waarom is het hebben van betaald werk voor iemand met een LVB niet vanzelfsprekend?

Leerlingen met een LVB hebben aan het eind van hun schooltijd minder vaak een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt dan andere leerlingen. Wat hierin meespeelt is dat leerlingen die praktijk- of speciaal onderwijs volgen vrijgesteld kunnen worden van de kwalificatieplicht. Ook vallen deze leerlingen vaker voortijdig uit op school. Dit heeft gevolgen voor hun kansen op de arbeidsmarkt.

Maar er speelt meer, zo wordt er steeds meer praktisch werk geautomatiseerd of naar het buitenland verplaatst. Het gaat vaak om het soort werk dat juist door deze groep mensen gedaan kan worden, zoals bijvoorbeeld productie en logistiek werk. Ook worden sollicitanten met een LVB soms gediskwalificeerd. En als de werkgever wel open staat voor werknemers met een LVB ontbreekt het vaak aan goede begeleiding op de werkplek.

Je kunt hier meer over lezen, in het rapport ‘Meer meedoen’ van het Sociaal Cultureel Planbureau.

Knelpunten op de arbeidsmarkt

Uit onderzoek naar belemmeringen voor het behouden van werk door mensen met een LVB zijn zes clusters gekomen, waarbij er ook gesproken in met mensen met een LVB. Een artikel over het onderzoek vind je hier.

Het werk past onvoldoende bij de persoon en/of de persoon weet niet wat hij moet doen

Werknemers met een LVB kunnen moeite hebben met het verwerken van veel informatie in één keer.
Uitleg die op de eerste werkdag wordt gegeven is snel weer vergeten.
Werknemers ervaren dat zij zich eerst moeten ‘bewijzen’ aan de werkgever door het doen van ander, en vaak minder leuk, werk.
Vanuit de werknemers is er behoefte aan werk met kleine stapjes of instructies die worden voorgedaan. Die mogelijkheid is er niet altijd.

Er is onvoldoende steunend netwerk

Er kan een onjuiste verwachting in het netwerk van de werknemer ontstaan over de mate van zelfstandigheid wanneer iemand werk heeft. Vaak wordt er gedacht dat iemand dan minder hulp of ondersteuning nodig heeft.
Werknemers ervaren dit vervolgens doordat zij het gevoel hebben dat ze er alleen voor staan, niemand die vraagt hoe het gaat.

De werkgever biedt onvoldoende ondersteuning op het werk

De werkgever kan moeite hebben met inschatten wat iemand nodig heeft.
Werknemers kunnen zichzelf overschatten.
Ondersteuning op de werkvloer is vaak blijvend nodig, hier kunnen misverstanden over bestaan.
Werknemers hebben behoefte aan positieve aandacht en vaker uitleg, hier zijn niet altijd mogelijkheden voor.

De jobcoach sluit onvoldoende aan bij de behoefte van de persoon met een LVB

Werknemers geven aan dat zij iemand nodig hebben die voor hen opkomt.
Behoefte aan iemand die direct bereikbaar is, vanwege moeite met uitstellen van behoeftes.
Iemand die ze kunnen vertrouwen.

De persoon bezit onvoldoende werknemersvaardigheden

Vanwege de beperking kunnen werknemers met een LVB moeite hebben met informatie opslaan, inschatten van gewenst gedrag en overzicht krijgen. Maar dat wordt niet altijd aangegeven vanwege schaamte.
Volgens de werknemer wordt er vooral naar de beperking gekeken en wat zij niet (goed) kunnen.

De persoon voelt zich op het werk onvoldoende gezien en gesteund

De werknemer met LVB heeft een klein steunsysteem en verwacht dit wel op het werk.
De werknemer kan moeite hebben met het interpreteren van (non-)verbale informatie. Hierdoor voelen zij zich sneller buiten gesloten.
Werknemers met een LVB worden buitengesloten vanwege stigma op LVB.

Een jobcoach biedt individuele begeleiding

Om mensen met een LVB op de werkvloer te ondersteunen, wordt steeds vaker gebruikt gemaakt van jobcoaching, een vorm van individuele begeleiding voor mensen met een arbeidsbeperking om hen te ondersteunen bij hun werk. De jobcoach adviseert ook de werkgever en het personeel hoe om te gaan met de mogelijkheden en de beperking van een werknemer met een LVB.

Bekijk hier het interview met Jobcoach Geoffrey van Berkel. Hij geeft jongeren de mogelijkheid om mee te draaien in de maatschappij: hij begeleidt hen bij het zoeken en behouden van een baan. Als jobcoach slaat hij een brug tussen werkgevers én jongeren die wat hulp nodig hebben op de arbeidsmarkt.

Actieve begeleiding naar werk is heel waardevol voor de mensen zelf maar natuurlijk ook voor de samenleving als geheel. Deze werknemers kunnen veel nuttig en zinvol werk verrichten waar we als samenleving niet zonder kunnen. Hierbij kun je denken aan het werk van de schilder, de glazenwasser of de schoonmaker.

Een voorbeeld van een veelbelovende werkwijze met jobcoaches is JobWise, voor het vinden en behouden van werk voor mensen met een LVB. Er wordt ook wetenschappelijk onderzoek gedaan naar deze werkwijze. De zorgorganisaties Middin en Cordaan werken hierin samen met hun cliënten.

Een baan als ervaringsdeskundige

Mensen met een LVB weten uit ervaring hoe het is om te leven met een beperking, zij hebben ervaringskennis. Daarnaast geldt voor een groot deel van hen dat zij ook op andere gebieden ervaringskennis hebben. Bijvoorbeeld over het leven in armoede of bijkomende psychische problemen.

Het is positief dat er veel vaker aan mensen met een LVB gevraagd wordt om hun ervaringen te delen in projecten, onderzoeken en bijvoorbeeld in opleidingen voor professionals. Dit biedt hen ook een kans op de arbeidsmarkt. Mensen die als ervaringsdeskundige werken, worden steeds vaker in dienst genomen. In steeds meer CAO’s wordt de functie als ervaringsdeskundige ook beschreven.

Simpel Swichen

Het programma Simpel Switchen helpt mensen om makkelijker een stap richting werk te zetten, en om weer terug te keren als het (even) niet lukt. Zo behouden mensen zekerheid en duidelijkheid. Het programma helpt mensen een plek te vinden die bij hen past: regulier werk, beschut werk, dagbesteding of een baan via de banenafspraak. Ook krijgen zij ondersteuning om keuzes te maken en inzicht in wat werken betekent voor hun inkomen. Het doel: drempels wegnemen, kansen vergroten en zorgen dat iedereen kan meedoen op een manier die haalbaar en passend is.

Lees hier meer

Praktische tips en informatie

Het Kennisplein Gehandicaptensector deelt op de themapagina ‘Dagbesteding en werk’ verschillende mogelijkheden, tips en praktijkverhalen over de arbeidsparticipatie van jongeren en jongvolwassenen met een LVB.
De zorgorganisatie Middin heeft de podcast Studio LVB gemaakt over mensen met een LVB. In aflevering 4 van seizoen 1 gaat het over het belang van werk.
Op de website van Steffie staat ook eenvoudige uitleg over werk gerelateerde thema’s. Bijvoorbeeld over solliciteren en het UWV.
Een onderzoek waaraan Academische Werkplaats Kajak bijdroeg leverde 60 factoren op die jongvolwassenen met een LVB en psychische problemen kunnen helpen om werk te vinden en te behouden. Hier zijn Sterk in Werkkaarten van gemaakt die gebruikt kunnen worden als hulpmiddel om in gesprek te gaan met de jobcoach en/of werkgever.
Stichting Lezen en Schrijven heeft samen met SBCM trainingen ontwikkeld om basisvaardigheden te ontwikkelen. Deze zijn gericht op de werkvloer.
De Keuzehulp Simpel Switchen is bedoeld voor professionals en mensen die een stap overwegen tussen dagbesteding, beschut werk of een reguliere baan. De keuzehulp helpt bij het maken van de juiste keuze.

Verdieping en meer lezen

In de Handreiking verbeteren van de positie van jongeren met een beperking staan tips voor beleidsmakers, organisaties en iedereen die de positie van deze jongeren wil verbeteren.
In de Handreiking Onbeperkt aan de slag staat informatie en vind je praktische tips hoe werkgevers in de zorg mensen met een arbeids(beperking) een baan kunnen geven in hun organisatie.
In deze publicatie staan vijf persoonlijke verhalen centraal over het zetten van stappen van de ene naar de andere vorm van werk, zoals de stap van dagbesteding naar betaald werk of van dagbesteding naar beschut werk.
De Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking heeft twee factsheets ontwikkeld. Een gaat over de betekenis van betaald werk voor mensen met een verstandelijke beperking. De ander gaat over de impact van verlies van werk tijdens de coronapandemie.
De publicatie Heb ik het goed uitgelegd? van het UWV gaat over het verbeteren van de dienstverlening aan mensen met een LVB.
Het Kenniscentrum inclusieve en sociale werkgelegenheid heeft laten verkennen wat ervoor nodig is om mensen met een advies beschut werk bij reguliere werkgevers betaald aan de slag te helpen en wat we ervan kunnen leren. Lees hier meer.
Het Verwey-Jonker Instituut heeft dilemma’s van professionals in kaart gebracht die gaan over het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking. Dilemma 7 gaat over iemand met een licht verstandelijke beperking.

Geraadpleegde bronnen

De Vries, G., Arts, J., & Ten Pas, D. (2021). Belemmeringen voor behoud van werk met LVB. LVB Onderzoek en Praktijk, 19(1), 15-26.

Eggink, E., Woittiez, I., & Klerk, M. de, (2020). Maatwerk in meedoen: Een vergelijking van zelfredzaamheid, hulpbronnen en kwaliteit van leven tussen mensen met en zonder een verstandelijke beperking. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau

Movisie (2025). Beslisboom ervaringswerk. Geraadpleegd op 13 januari 2026 van www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2025-07/Beslisboom-ervaringswerk-2025.pdf

Putman, L., & Woittiez, I. (2020). Meer meedoen: Inzicht in de onderwijs- en arbeidsmarktdeelname van mensen met een licht verstandelijke beperking. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau

Rijksoverheid (z.d.). Waarom moet ik een startkwalificatie hebben? Geraadpleegd op 13 januari 2026 van www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/leerplicht/vraag-en-antwoord/waarom-moet-ik-een-startkwalificatie-hebben

Schackmann, L., Zonneveld, E., Aussems, C., Water, L. van de (2025). Participatiemonitor kerncijfers 2023. Utrecht: Nivel

Voermans, M. A., Taminiau, E. F., Giesbers, S. A., & Embregts, P. J. (2021). The value of competitive employment: In‐depth accounts of people with intellectual disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 34(1), 239-249. doi:10.1111/jar.12802