Over het algemeen geldt dat de kenmerken van psychische problemen ook gezien worden bij mensen met een LVB. Voor hen gelden grotendeels dezelfde diagnostische criteria van psychische problemen of stoornissen zoals beschreven in de DSM-5-TR.
Maar hoe lager het niveau van functioneren, hoe groter de kans op een atypische presentatie van een psychische stoornis.
Daarom verwijzen we eerst naar bronnen die informatie geven over de kenmerken, criteria en/of symptomen van verschillende psychische stoornissen in het algemeen. Vervolgens geven we bronnen weer met informatie over psychische problemen bij mensen met een LVB.
DSM-5-TR: Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (te bestellen)
De text revision van het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5®-TR) bevat de actuele classificatie van psychische stoornissen. Het biedt een systematische onderverdeling, van de meest voorkomende tot de zeldzaamste stoornissen, met alle bijbehorende criteria. De DSM-5-TR is de opvolger van de DSM-5.
Website: GGZ Standaarden – kwaliteitsstandaarden
Op deze pagina staan links naar kwaliteitsstandaarden over verschillende psychische problemen of stoornissen. Per stoornis, zoals ADHD, depressieve stoornissen en psychose staat o.a. beschreven wat de kenmerken of symptomen daarvan zijn, mogelijke oorzaken, mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling. Ze zijn gemaakt door patiënten, hun naasten en professionals en erkend door beroeps- en patiëntenorganisaties. De generieke module Diagnostiek en de werkkaart Samen koers bepalen beschrijven hoe goede diagnostiek er volgens verenigingen van patiënten, naasten en professionals uitziet. Ook zijn er keuzehulpen beschikbaar die je voor een aantal stoornissen patiënt-specifieke adviezen kan geven voor zorg en behandeling.
Naast de website kunnen professionals ook gebruikmaken van de gratis GGZ Standaarden app.
Richtlijnendatabase van de Federatie Medisch Specialisten (FMS)
Aanbevelingen voor het medisch handelen van de psychiater en de keuzes die daarin gemaakt kunnen worden, zijn gebundeld in richtlijnen. Alle richtlijnen in de psychiatrie zijn gepubliceerd in deze richtlijnendatabase van de FMS.
Er is ook een richtlijnendatabase app. Deze is te downloaden via Appstore (Apple) en in de Google Play Store.
Boek: Alles over psychische stoornissen (te bestellen)
Deze publicatie uit 2016 (op dit moment, dd 2025, in herdruk) bevat informatie over psychische aandoeningen, opgeschreven in begrijpelijke taal. Het boek is bedoeld voor patiënten en naastbetrokkenen en geeft informatie over wat een aandoening inhoudt, welke symptomen erbij horen en wat de behandelopties zijn. Het boek volgt de indeling van de DSM-5.
Thema-overzicht van online leertrajecten van GGZ Ecademy over verschillende stoornissen (alleen voor leden)
Op deze pagina vind je basis- en verdiepingsleertrajecten die ingaan op stoornissen, het omgaan met mensen met een stoornis en het bewust worden van de eigen houding ten opzichte van mensen met een stoornis. Voor verschillende doelgroepen en contexten zijn geaccrediteerde leertrajecten gemaakt.
Onderstaande bronnen geven informatie over psychische stoornissen en/bij mensen met een LVB.
GGZ standaard ‘Psychische stoornissen en een laag IQ’- ook verkrijgbaar als pdf-bestand. Deze GGZ standaard geeft tips en handreikingen hoe je patiënten met een laag IQ (LVB, maar met een focus op zwakbegaafdheid) in de GGZ zelf de juiste zorg kan bieden. Het dient als onderlegger bij GGZ Standaarden die hierboven zijn genoemd. In deze standaard zit ook een hoofdstuk met achtergronddocumenten waar links naar meer informatie te vinden zijn. Onder het tabblad hulpmiddelen staan links naar o.a. werkkaarten, casussen, video’s & webinars en naar vragenlijsten.
Boek: Diagnostic Manual–Intellectual Disability 2 (DM-ID-2): A Textbook of Diagnosis of Mental Disorders in Persons with Intellectual Disability (te bestellen). To download Chapter 1 for free, click here.
Deze Engelstalige publicatie uit 2017 beschrijft o.a. de kenmerken van verschillende psychische stoornissen en hoe die zich kunnen uiten bij mensen met een verstandelijke beperking. Het is gebaseerd op de DSM-5-TR. Let op: dit gaat niet alleen over LVB, maar ook over lagere niveaus van verstandelijk functioneren.
Boek: Handboek Psychiatrie en lichte verstandelijke beperking (te bestellen)
In dit handboek uit 2016 staat voor veel psychiatrische problemen uiteengezet wat daarover bekend is bij mensen met een LVB ten aanzien van o.a. prevalentie, diagnostiek en behandeling.
Boek: O
Dit betreft een Engelstalige publicatie uit 2020.
A range of international experts provide the up-to-date evidence base in assessment, diagnosis, and treatment of mental health problems in people with intellectual disabilities.
Boek: Textbook of Psychiatry for Intellectual Disability and Autism Spectrum Disorder (te bestellen)
Dit betreft een Engelstalige publicatie uit 2022.
This textbook provides a state of the art of the knowledge on the prevalence, risk and etiological factors, clinical features, assessment procedures and tools, diagnostic criteria, treatment, and prognosis of the psychiatric disorders encountered in people with intellectual disability (ID) and low-functioning autism spectrum disorder (ASD).
Boek: Verstandelijke beperking en psychiatrie: Een neurowetenschappelijk perspectief (te bestellen)
Dit boek uit 2019 brengt de neurobiologische correlaten van gedragsproblemen en psychische symptomen bij mensen met een verstandelijke beperking in kaart. Daardoor kunnen de differentiaaldiagnostiek en het antwoord op de hulpvragen er nog verder op vooruitgaan, zowel op psychiatrisch, psychofarmacologisch, agogisch, psychologisch als psychotherapeutisch vlak.
Boek: Psychische stoornissen, probleemgedrag en verstandelijke beperking een integratieve benadering bij kinderen en volwassenen (te bestellen)
Deze publicatie van Anton Došen uit 2014 beschrijft o.a. de kenmerken van verschillende psychische stoornissen bij mensen met een verstandelijke beperking en de mogelijkheden voor diagnostisch onderzoek en behandeling. Dit boek gaat ook over lagere niveaus van verstandelijk functioneren dan LVB.
Tijdschrift voor Psychiatrie – Themanummer over psychiatrie en lage begaafdheid
In dit themanummer uit 2019 staan verschillende artikelen, zowel meer inleidend als meer verdiepend, over psychiatrische problematiek bij mensen met een LVB (lage begaafdheid). De losse artikelen zijn te downloaden via links op de website.
E-magazine (H)erkennen van psychiatrische problematiek bij mensen met een VB
In het E-magazine ‘(H)erkennen van psychiatrische problematiek bij mensen met een verstandelijke beperking’ zijn alle bijdragen van het op 27 mei 2021 gehouden congres ‘Psychiatrie in de gehandicaptenzorg’ gebundeld. In dit e-magazine staan o.a. bijdragen over verslaving, psychose, suïcide en PTSS.
Themapagina over Zwakbegaafdheid of een LVB op Psychiatrienet
Op deze pagina staan links naar o.a. relevante tijdschriften, boeken, organisaties, kwaliteitsstandaarden, opleidingen en cursussen.
Folder/handreiking LVB & Psychiatrie
In deze handreiking van VGGNet worden 9 thema’s besproken rondom diagnostiek en behandeling van mensen met een LVB binnen de algemene psychiatrie, waaronder bejegening, communicatie en ontwikkelgericht kijken en werken.
GGZ College (4): ‘Psychiatrie en LVB: beperkt begrepen’
In dit webinar spreken verschillende tafelgasten over mensen met een LVB binnen de psychiatrie. Naast verschillende professionals sluit er ook een naaste aan. Zij deelt als familie-ervaringsdeskundige haar persoonlijke verhaal.
Podcastaflevering LVB & GGZ van Studio lvb Middin
In deze uitzending van Studio lvb hoor je Arina van der Kwaak, psycholoog bij Middin en Elke Stam, psycholoog bij GGZ Delfland. Zij willen een brug slaan tussen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en gehandicaptenzorg (lvb).
CCE – Leren van casussen
Bij vastgelopen situaties, waarbij sprake is van ernstig probleemgedrag, waaronder psychische problemen, zet het CCE tijdens consultaties externe deskundigen in om nieuw perspectief te bieden. Op deze pagina staan casussen over verschillende probleemgebieden, waaronder psychische stoornissen/problematiek, veelal in combinatie met een verstandelijke beperking. Elke casus wordt systematisch geanalyseerd: wat was het probleem en hoe werd dat probleem aangepakt? Een direct betrokkene vertelt over de probleemsituatie, de interventies, de resultaten en de geleerde lessen.
Naast de uitgewerkte casussen, heeft het CCE ook verschillende video’s waarin deskundigen praktijkverhalen delen over thema’s rondom probleemgedrag.
Netwerk Licht Verstandelijke Beperking in de GGZ
In dit netwerk van Kenniscentrum Phrenos zijn werknemers van verschillende ggz-organisaties uit het hele land aangesloten die patiënten met een LVB behandelen. Met elkaar worden in onlinebijeenkomsten ontwikkelingen rondom deze patiëntengroep besproken. Kennis, ervaringen en best practice worden uitgewisseld en zo wordt een ieder op een laagdrempelige manier inhoudelijk gevoed.
Maandelijks nieuws van het kenniscentrum en onze deelnemers ontvangen?