LVB Onderzoek & Praktijk is een uitgave voor professionals uit de praktijk en onderzoekswereld. In dit tijdschrift delen we nieuwe inzichten en ervaringen op het gebied van werken met cliënten met LVB- problematiek.
Dit tijdschrift is een uitgave van het Landelijk Kenniscentrum LVB en verschijnt ieder voor- en najaar. Alle artikelen zijn peer-reviewed. Inhoudelijke bijdragen zijn welkom!
Bijdragen kunnen geleverd worden in de vorm van een artikel, discussiestuk, column, verslag van een congres, notitie over een onderzoek, reactie op een verschenen artikel, recensie over een publicatie, tips over cursussen en workshops, et cetera.
De redactie geeft waar nodig commentaar op ingezonden kopij en samen met de auteur(s) wordt de definitieve versie vormgegeven.
In de auteursrichtlijnen staan de voorwaarden waaraan een publicatie moet voldoen. Alvast een paar belangrijke aanwijzingen:
De deadline voor publicatie in het voorjaarsnummer is 1 maart.
Voor het najaarsnummer is de deadline 1 september.
Alle eerdere uitgaven zijn te vinden op de productenpagina door in het menu aan de linkerkant het selectievakje voor Tijdschrift aan te vinken.
Correspondentie, kopij
Landelijk Kenniscentrum LVB
t.a.v. Redactie LVB Onderzoek & Praktijk
Churchilllaan 11
3527 GV Utrecht
E-mail: redactie@kenniscentrumlvb.nl
Vermenigvuldiging Nezzo print en creatie – Druten
www.nezzo.nl
ISSN printversie 2950-6409
ISSN online/pdf-versie 2950-6417
Hoofdredacteur: Mariët van der Molen
Redactie: Anika Bexkens, Annematt Collot D’Escury-Koenigs, Jolanda Douma, Valerie Fictorie, Annie de Groot, Hendrien Kaal, Marnix Loer, Gabriëlle Mercera
Maroesjka van Nieuwenhuijzen, Andries Schilperoord
Tekstcorrecties: Jolanda Douma
“Doe waar je goed in bent en durf het!”, zei Wieland Loeffen, een jongeman met een licht verstandelijke beperking (LVB). Ik interviewde hem voor dit tijdschrift, en dit was zijn reactie op mijn vraag of hij nog adviezen had voor andere mensen met een LVB. Het is een wijze opdracht, voor ons allemaal, of je nu een LVB hebt of niet. Maar zoals Wieland in zijn interview ook laat zien, vraagt het leven met een LVB vaak structureel om moed. Moed om met de trein te gaan,moed om begeleid te gaan wonen, moed om te zeggen: “Ik begrijp het niet, wil je het nog een keer uitleggen?” Moed om om te gaan met mensen die te snel praten, te ingewikkeld formuleren, te veel vragen of te weinig geduld hebben. Het vraagt iets van ons om die moed te herkennen, te waarderen en er met meer geduld en aandacht op te reageren. Tegelijkertijd is de opdracht ook te zorgen dat er minder moed nodig is, door bijvoorbeeld de snelheid en complexiteit van onze communicatie aan te passen.
In deze editie van het Tijdschrift LVB Onderzoek & Praktijk vindt u opnieuw een rijk palet aan wetenschappelijke artikelen, overwegingen en opinies. Zij nodigen uit tot reflectie en inspiratie: om de moed van mensen met een LVB te blijven zien én om ons eigen handelen zo aan te passen dat er minder van die moed nodig is.
Ik wens u veel inspiratie en plezier bij het lezen van deze editie. Mocht u zelf ook een bijdrage willen leveren, doet u dat vooral! Deadline voor de komende Najaarseditie is 1 september 2026.
Hoofdredacteur
Mariët van der Molen
Mieke Burger, Tina Bellemans
Agressief gedrag bij volwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) vormt een hardnekkig en belastend probleem binnen de verstandelijk gehandicaptenzorg. Beperkingen in spanningsregulatie en executieve functies vergroten de kans dat oplopende arousal leidt tot escalatie. Tegelijkertijd blijkt behandeling bij deze doelgroep effectiever wanneer zij minder talig, meer ervaringsgericht en systemisch wordt vormgegeven.
Agressie te lijf+ (ATL+) is ontwikkeld als een systematisch uitgewerkte psychomotorische interventie die deze inzichten operationaliseert. De interventie combineert drie kernvaardigheden – voelen, interpreteren en handelen – met een gefaseerde opbouw waarin regulatievaardigheden stapsgewijs worden geoefend onder toenemende arousal, cognitieve belasting en sociale complexiteit. Centrale steunfiguren worden structureel betrokken in het proces van gezamenlijke regulatie, zodat vaardigheden beter worden toegepast in dagelijkse situaties. De interventie is door Vilans erkend als goed onderbouwd.
Binnen het behandeltraject worden lichaamsbewustzijn bij boosheid, copingvaardigheden en agressief gedrag systematisch gemonitord. Individuele verandering wordt geëvalueerd met behulp van de Reliable Change Index (RCI), waardoor klinisch relevante verandering onderscheidbaar wordt van toevallige fluctuatie.
ATL+ positioneert zich daarmee als een praktisch toepasbare én toetsbare interventie, die bijdraagt aan transparantie, professionalisering en verdere empirische onderbouwing van spanningsregulatie-interventies binnen de verstandelijk gehandicaptenzorg.
Gabriëlle Mercera, Jessica Vervoort-Schel, Tessel Sterenborg & Maroesjka van Nieuwenhuijzen
Gezinnen waarin kinderen en/of ouders functioneren op het niveau van een (licht) verstandelijke beperking ((L)VB) zijn oververtegenwoordigd in de jeugdbescherming. Tegelijk is nog weinig bekend over de prevalentie en onderlinge samenhang van adverse childhood experiences (ACEs) en andere contextuele kind- en gezinsrisico’s in deze gezinnen. In dit retrospectieve dossieronderzoek werden 128 Nederlandse dossiers geanalyseerd van jeugdigen uit gezinnen met een (L)VB die onder toezicht stonden. Vrijwel alle jeugdigen (98,4%) hadden ten minste één ACE meegemaakt en 66,4% vier of meer. Ook aanvullende ACEs, zoals uithuisplaatsing, en contextuele risico’s, zoals eperkte sociale netwerken, schulden en huisvestingsproblemen, kwamen veel voor. Daarnaast liet het onderzoek zien dat ACEs en contextuele kind- en gezinsrisico’s op meerdere niveaus met elkaar samenhangen. De bevindingen benadrukken dat het in deze gezinnen vaak niet gaat om afzonderlijke problemen, maar om verweven en cumulatieve kwetsbaarheden op kind-, ouder- en contextniveau.
Dit benadrukt het belang van een brede, ecologische en gezinsgerichte benadering binnen de jeugdbescherming en het voorliggende zorg- en ondersteuningsveld, met systematische aandacht voor zowel het kind, de ouder(s) als de bredere leefcontext.
Anika Bexkens
Evidence-based practice (EBP) wordt in de LVB-zorg regelmatig als onhaalbaar beschouwd vanwege het beperkte aantal interventies dat specifiek voor deze doelgroep is onderzocht.
Dit artikel beargumenteert dat deze opvatting berust op een te smalle definitie van EBP. Vertrekpunt is de definitie van de American Psychological Association (APA, 2006): de integratie van de beste beschikbare wetenschappelijke kennis, klinische expertise en cliëntperspectief. Vanuit dat perspectief blijkt dat veel professionals in de LVB-zorg al evidence-based werken, zonder het zo te noemen. Het artikel werkt de drie pijlers van EBP uit en laat zien hoe zij in de praktijk van de LVB-zorg samenkomen.
Erica Aldenkamp, Jannelien Wieland
De auteurs prikkelen niet alleen, maar onderbouwen ook overtuigend hun stelling dat LVB niet echt bestaat. Hun laatste zin is: “Inclusie betekent immers niet dat de ander zich aanpast, maar dat wij de omstandigheden aanpassen voor de ander.”
Lucas Mantel, Josje Oude Sanderink & Anika Bexkens
Kinderen en adolescenten met een LVB lopen een aanzienlijk hoger risico op het ontwikkelen van angststoornissen in vergelijking met hun neurotypische leeftijdsgenoten. Ondanks de bewezen effectiviteit van exposuretherapie wordt deze therapie nog steeds te weinig toegepast bij deze doelgroep. We vatten de specifieke behoeften van jongeren met een LVB in therapie samen en illustreren hoe goed exposuretherapie aansluit bij deze behoeften.
Ter illustratie van de praktische implementatie zijn drie recent ontwikkelde programma’s kort beschreven: “Fearless Me!”, “Samen Angsten Aangaan met Mentoren” en “Dapper Door Doen!”. Belangrijke succesfactoren zijn onder andere het intensiveren van de behandeling, het gebruik van meerdere modaliteiten, het vereenvoudigen van de taal en het vergroten van de sociale ondersteuning om de overdracht van vaardigheden naar het dagelijks leven te vergemakkelijken. Door de therapie aan te passen in plaats van de klinische verwachtingen te verlagen, kunnen therapeuten jongeren met een LVB de effectieve behandeling bieden die ze verdienen.
Mariët van der Molen
Tijdens de redactievergadering bespraken we niet zo lang geleden het nut van ervaringsdeskundigen binnen de LVB-zorg; hun perspectief is belangrijk, zowel binnen de zorg, als binnen de wetenschap. De vraag was “Hoe neem je dat perspectief mee, op welke manier kan je mensen met een LVB een stem geven?” We kregen prompt een artikel ingediend over de
inzet van een ervaringsdeskundige op de universiteit (zie ‘Op de zeepkist: Co-onderzoeker met een LVB op de universiteit’ elders in deze editie) en in diezelfde periode ontvingen we op de redactie een mail: “Mijn naam is Wieland Loeffen. Ik dacht: ik stuur even een mailtje. Ik zou graag een interview willen geven over mijn leven met een lichte verstandelijke beperking. Hoe is het voor iemand die telkens overschat wordt? En hoe pak je dat aan in het dagelijks leven?” Dat moest zo zijn. Bovenaan deze pagina staat “In dit tijdschrift delen we nieuwe inzichten en ervaringen op het gebied van werken met cliënten met LVB-problematiek”, in dit geval gaat het dus om de ervaringen van een cliënt zelf; Wieland.
Benjamin van Ark, Maaike van Rest & Eline Wagemaker
De rubriek ‘Op de zeepkist: Inspiratie uit de praktijk’ is bedoeld voor mensen die werkzaam zijn in de zorg voor mensen met een LVB en die hun enthousiasme willen delen over een bepaalde werkwijze, methode, bejegening of activiteit.
Met als doel het inspireren van de lezer. In deze LVB Onderzoek & Praktijk geven wij het woord aan Benjamin
van Ark, Maaike van Rest en Eline Wagemaker, allen werkzaam bij Viveon Academische Werkplaats ’s Heeren
Loo – VU Amsterdam.
Marielle Dekker, Michel van den Bogaard, Maarten Sterk, Claudia Vingerhoets, Jeanet Nieuwenhuis &
Corine van Vliet
Heeft Bianca eigenlijk wel een psychose? Hoe kunnen we Douwe samen met zijn ouders het beste ondersteunen tijdens zijn psychose? Wat verklaart Yusufs psychotische kwetsbaarheid? Hoe zorgen we voor voldoende veerkracht in het team, zodat Rajeev niet hoeft te worden overgeplaatst naar de GGZ? Dit zijn soms best lastige puzzels.
De nieuwe AW Kajak Handreiking Diagnostiek, begeleiding en behandeling van psychosespectrumstoornissen bij jeugdigen en jongvolwassenen met een LVB gaat, op basis van kennis uit wetenschap en praktijk, op zoek naar antwoorden op deze vragen. Dit artikel licht de verschillende elementen van de handreiking nader toe.
Marie Barnhoorn-Bos – Proefschrift Walking the
path together: Shared decision-making in families with multiple and enduring psychosocial problems.
Moniek Voermans – Proefschrift How it works for me. Exploring the lived experiences and dynamic process of creating meaningful work for people with intellectual disabilities.
Gerianne Smeets – Proefschrift Connected by music: Research on music interventions with adults with intellectual disabilities.
Eva Kühl – Proefschrift Bridging gaps in care: Optimizing interventions for youth with mild intellectual disabilities or borderline intellectual functioning and externalizing problems.
Linda Veerman – Proefschrift “Broodles”: Well-being, adjustment, needs and support of young siblings of children with intellectual disabilities and/or visual impairments.
Marlieke van Swieten – Proefschrift Psychophysiological measures related to aggressive behaviour and self-harm in people with mild intellectual disabilities: Potential, pitfalls and future directions.
Maandelijks nieuws van het kenniscentrum en onze deelnemers ontvangen?
