Home / Over een LVB / LVB in cijfers

Cijfers over een LVB

In Nederland leven naar schatting zo’n 1,1 miljoen mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), zij lopen vaker dan mensen zonder een LVB tegen belemmeringen aan in het dagelijks leven. Dat komt doordat de beperking vaak niet wordt herkend en omdat de samenleving in praktijk en beleid niet altijd goed is ingesteld op wat nodig is voor deze mensen.

De gevolgen daarvan zie je terug in de cijfers op deze pagina.

Oververtegenwoordigd en vaak ongezien

Volgens onderzoek van het SCP (2019) zijn er in Nederland naar schatting ruim 1 miljoen mensen met een IQ tussen de 50 en 85 met bijkomende problemen. De precieze aantallen zijn niet bekend, dat heeft verschillende redenen:

Een LVB is vaak niet zichtbaar. Veel mensen met een LVB doen moeite om hun beperkte verstandelijke vermogens te verhullen en hebben geleerd zich streetwise te gedragen.
Als mensen met een LVB geen hulpvraag hebben (door bijvoorbeeld een steunend netwerk) wordt de LVB vaak ook niet herkend.
Er is nog weinig ervaring met instrumenten die (beperkte) adaptieve vaardigheden kunnen meten.
Het IQ van inwoners van Nederland wordt natuurlijk niet standaard gemeten en geregistreerd.

Vanuit verschillende domeinen proberen onderzoekers en kennisorganisaties toch de groep mensen met een LVB in kaart te brengen. Aan de hand van deze onderzoeken heeft ons kenniscentrum een overzicht gemaakt van de schattingen. Sommige onderwerpen zijn sinds tientallen jaren niet opnieuw onderzocht waardoor de cijfers mogelijk niet meer actueel zijn.

De cijfers op deze pagina maken duidelijk dat we de samenleving inclusiever moeten maken om mensen met een LVB gelijke kansen te bieden.

Disclaimer

Het Landelijk Kenniscentrum LVB verzamelt op deze pagina cijfers over mensen met een LVB in onze samenleving. We pretenderen niet volledig te zijn en updaten jaarlijks de cijfers, waar er nieuwe informatie te vinden is. De bron van de cijfers staat per onderwerp vermeld.

Laatste update: mei 2026

Lees meer:

Basiskennis over een licht verstandelijke beperking voor professionals.

Praktische tips om communicatie en ondersteuning af te stemmen op mensen met een LVB.

Handvatten om een LVB tijdig te signaleren, screenen en diagnosticeren.

± 55% volgt regulier basisonderwijs

“LVB? Oh, dat speelt niet bij ons op school”, hoor je vaak in het regulier basisonderwijs. Toch zit er gemiddeld in iedere klas één moeilijk lerende leerling met een beperkt aanpassingsvermogen. Het gaat dan vaak om leerlingen met een beperking in de adaptieve vaardigheden en een IQ tussen de 70 en 85.

Als deze leerlingen niet opgemerkt worden, lopen ze risico om overvraagd te worden. Deze leerlingen begrijpen veel informatie niet goed of kunnen deze moeilijk verwerken. Als er geregeld ook iets misgaat, kan dit leiden tot faalangst, gebrek aan zelfvertrouwen, overschreeuwen, druk of lastig gedrag en teruggetrokken of neerslachtig zijn.

Voortgezet onderwijs

Er is door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoek gedaan naar de onderwijsdeelname van jeugdigen vanaf 12 jaar en (jong)volwassenen met een LVB (IQ 50 – 85). In dit onderzoek is er gekeken naar het aantal leerlingen dat functioneert op LVB-niveau binnen het voortgezet speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs, het vmbo met lwoo (leerwegondersteunend onderwijs) en het entreeonderwijs. Het onderzoek gaf de volgende resultaten:

	Totaal aantal leerlingen	Leerlingen met een LVB	% leerlingen met een LVB
Voortgezet speciaal onderwijs	37.600	24.200	64,4%
Praktijkonderwijs	29.600	28.400	96,0%
Vmbo met lwoo	81.400	35.800	44,0%
Entreeonderwijs	6.700	2.800	41,6%
Totaal	155.300	91.200	58,7%

Bron: Sociaal Cultureel Planbureau (2020). Meer meedoen. Den Haag

± 75% krijgt ondersteuning in het dagelijks leven

Het gaat dan om hulp of ondersteuning bij sociale contacten, vrije tijd en/of werk/dagactiviteiten, aldus de Participatiemonitor 2008-2016 van het Nivel (2018).

Door alle veranderingen in de maatschappij wordt het op veel vlakken uitdagender voor mensen met een LVB om mee te doen. Denk bijvoorbeeld aan alle praktische zaken die we allemaal online kunnen regelen, met als gevolg dat steeds meer kantoren sluiten. Ook het bellen naar instanties kan lastig zijn wanneer er een lang keuzemenu wordt aangeboden.

Deze ‘gemakkelijke’ oplossingen zijn niet altijd even behulpzaam voor iemand met een LVB. Het filteren van informatie op websites of het onthouden van een keuzemenu zijn dingen die erg lastig kunnen zijn. Hierdoor kan stress en frustratie ontstaan en op den duur na langdurige faalervaringen bijvoorbeeld psychische problemen. Maar ook moeilijke brieven en inlogschermen van overheden of bedrijven kunnen tot gevolg hebben dat bijvoorbeeld rekeningen niet betaald worden en uiteindelijk schulden ontstaan. Kortom, ‘gewoon’ meedoen is voor mensen met een LVB soms een behoorlijke uitdaging.

Dat laat de Participatiemonitor van het Nivel ook zien. Het Nivel is in 2006 begonnen met de Participatiemonitor om de ontwikkelingen met betrekking tot participatie van onder andere mensen met een verstandelijke beperking te volgen. Hierin wordt niet alleen aandacht besteed aan het hebben van bijvoorbeeld (on)betaald werk, maar ook aan vrijetijdsbesteding en sociale contacten. De vraagstelling is in de loop der jaren iets aangepast. Onderstaande tabel laat zien dat meedoen lang niet altijd vanzelfsprekend is voor mensen met een LVB.

Indicator	VB – licht	Algemene bevolking – middelbaar
Huishoudelijke taken	39%	87%
(Digitale) retailvoorzieningen	79%	98%
Buitenshuis komen of bezoek aan natuur	92%	95%
Gebruik van vervoer	80%	96%
Training, cursus of opleiding	10%	36%
Uitgaan, groepsactiviteit of openbare voorziening	65%	53%
Sporten en bewegen	50%	69%
Fysiek sociaal contact	50%	57%
Telefonisch, schriftelijk of digitaal contact	67%	87%
Politieke participatie	3%	20%

Bron: Zonneveld, E., Terpstra, N., Baron, R., & Aussems, C. (2026). Participatiemonitor: kerncijfers 2024. Utrecht: Nivel

66% voelt zich (zeer) eenzaam

Eenzaamheid wordt in het rapport Maatwerk in meedoen, samen met tevredenheid en maatschappelijke participatie, gebruikt als maatstaf voor kwaliteit van leven.

Tevredenheid
Mensen met een (L)VB geven hun leven een 6,3 als het gaat om tevredenheid. Dit in vergelijking met een 7,7 van mensen zonder een verstandelijke beperking. Het minst tevreden zijn mensen met een (L)VB over hun financiële situatie, gemiddeld genomen geven zij daarvoor het cijfer 5,6.

Eenzaamheid
Mensen met een (L)VB hebben vaker te maken met eenzaamheid, zo’n 66% van de mensen geeft aan eenzaam te zijn, waarvan 30% zeer eenzaam. Mensen zonder een beperking geven zijn minder eenzaam: 26% voelt zich eenzaam, en 7% zeer eenzaam.

Maatschappelijke participatie
Maatschappelijke participatie gaat in dit geval voornamelijk over activiteiten in de vrij tijd, zoals sport, bezoek van theater en vrijwilligerswerk. Over het algemeen participeren mensen met een (L)VB minder op verschillende terreinen: 43%, tegenover 74% van mensen zonder een verstandelijke beperking.

	Mensen met een (L)VB	Mensen zonder een VB
Theater, film, enz.	53%	82%
Lid van een vereniging	42%	58%
Doet aan sport	40%	68%
Bezoekt een buurthuis	22%	18%
Doet vrijwilligerswerk	19%	27%
Verleent mantelzorg	19%	37%

Bron: Eggink, E., Woittiez, I., & de Klerk, M. (2020). Maatwerk in meedoen. Sociaal en Cultureel Planbureau.

71 % heeft geen betaald werk

Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) willen ook graag zinvol werk doen.

Het verschilt per persoon waar hij of zij interesse in heeft en hoe zelfstandig er gewerkt kan worden. Banen lopen uiteen van vrijwilligerswerk, een baan via een sociale werkvoorziening of een part- of fulltime baan.

Uit de Participatiemonitor van Nivel over het jaar 2024 blijkt dat 29% van de mensen met een LVB meer dan 1 uur per week betaald werk heeft en 62% heeft een vorm van dagbesteding.

Bron: Participatiemonitor: kerncijfers 2024. Utrecht: Nivel

Het Sociaal Cultureel Planbureau deelt in het rapport ‘Meer meedoen’ onderzoeksresultaten van het onderzoek naar de arbeidsparticipatie van mensen met een LVB. Een voorzichtige conclusie in dit onderzoek is dat meedoen op de arbeidsmarkt nog niet goed lukt voor mensen met een LVB (IQ 50 – 80). Naar schatting is 40-55% actief op de arbeidsmarkt.

Bron: Sociaal Cultureel Planbureau (2020). Meer meedoen. Den Haag

± 17% heeft te maken met woonhygiënische problematiek

Woonhygiënische problematiek, zoals verzamelgedrag en woningvervuiling, bij mensen met een LVB kan grote gevolgen hebben. Bijvoorbeeld voor de gezondheid, maar ook op sociaal gebied. Middin en de Hogeschool Leiden hebben in kaart gebracht hoe vaak woonhygiënische problematiek voorkomt binnen de zorg voor mensen met een LVB.

Binnen dit onderzoek is er van 437 woningen van volwassenen met een LVB, met een eigen woning, informatie verzameld. Van de geïncludeerde bewoners voldeed 13,8% aan de criteria voor verzamelproblematiek en leefde 8,4% in een vervuilde woning. In totaal was er bij 16,8% van de bewoners sprake van woonhygiënische problematiek (i.e., verzamelproblematiek en/ of woningvervuiling).

Bron: Kaal, H., Gast, D., & Ter Horst, J. S. (2025). Prevalence and Characteristics of Hoarding Behaviour and Domestic Squalor Among Adults With Mild Intellectual Disability Receiving Residential or Outpatient Care. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 38(4), e70089.

15,8% binnen academische centra voor kinder- en jeugdpsychiatrie

Psychische problemen kunnen al op relatief jonge leeftijd ontstaan en hebben grote invloed op de ontwikkeling van kinderen en hoe zij op latere leeftijd gaan functioneren. De DREAMS-study doet onderzoek naar mentale klachten bij jeugdigen. Deze studie laat zien dat 14% van alle behandelde jeugdigen een comorbide verstandelijke beperking heeft, dat wil zeggen dat deze jeugdigen een behandeling krijgen voor bijvoorbeeld psychose gevoeligheid, trauma of angst maar ook een LVB heeft. 1,8% van deze jeugdigen heeft een primaire verstandelijke beperking.

Voor de behandeling en begeleiding van deze jeugdigen is dat belangrijk om te weten, omdat een LVB invloed kan hebben op hoe klachten worden geuit, begrepen en behandeld. Als er geen rekening mee wordt gehouden, bestaat het risico dat problemen worden onderschat of juist verkeerd worden verklaard, en dat behandeling minder goed aansluit.

Bron: Mheen, M., Zijlmans, J., van der Doelen, D. M., Klip, H., van der Lans, R. M., Ruisch, I. H., … & Polderman, T. J. C. (2024). Patterns of mental disorders in a large child psychiatric sample (N= 65,363): A DREAMS study. JAACAP Open, 3(4), 920-932. doi.org/10.1016/j.jaacop.2024.06.007.

30 - 50% van de volwassenen heeft psychische problemen

Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben drie tot vier keer meer kans op het ontwikkelen van psychische problematiek. Wat hierin meespeelt is dat mensen met een LVB risico lopen om langdurig overvraagd te worden, wat kan leiden tot faalervaringen, frustraties en een negatief zelfbeeld. Deze negatieve gevoelens kunnen zichtbaar worden in emotionele en gedragsproblemen.

Ondanks dat psychische problemen vaak voorkomen onder mensen met een LVB, blijkt de hulpverlening soms complex. De psychische problematiek of de aanwezigheid van de LVB wordt nog niet altijd herkend. Het niet herkennen van de problematiek kan de ernst op den duur verergeren. Of wanneer er een behandeling geboden wordt, heeft deze mogelijk weinig tot geen effect. Ook kan het functioneren op LVB-niveau een contra-indicatie zijn voor behandeling van psychische problematiek, waardoor men soms tussen wal en schip belandt.

Door al het onderzoek in der loop van tijd weten we inmiddels steeds meer over psychische problemen bij mensen met een LVB. Geschat wordt dat 30 – 50% van de mensen met een LVB psychische problemen heeft. Een bekende bron die vaak wordt aangehaald als het gaat om de prevalentie is Došen (2014).

Naast het onderzoek van Dosen, wordt psychische problematiek bij mensen met een LVB vaker onderzocht. In 2022 promoveerde Jeanet Nieuwenhuis naar aanleiding van haar onderzoek naar de screening op licht verstandelijke beperkingen en zwakbegaafdheid bij psychiatrische patiënten in de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg in Nederland. Uit haar onderzoek blijkt onder andere dat vermoedelijk zo’n 40% van de patiënten binnen de specialistische GGZ een LVB/ZB heeft en dat dit percentage tot zo’n 67% oploopt binnen de intensieve behandeling of long-stay afdelingen.

Tot slot heeft Jannelien Wieland heeft in haar promotieonderzoek de verschillen in de verdeling van psychische stoornissen onderzocht onder patiënten van Rivierduinen. De groep participanten bestond uit normaal begaafden (N = 1026), zwakbegaafde mensen (N = 235) en mensen met een LVB (N = 152). Uit haar onderzoek blijkt dat de post traumatische stressstoornis (PTSS) het vaakst voorkomt onder mensen die zwakbegaafd zijn of een LVB hebben. Het hele onderzoek van Jannelien naar mensen met een LVB binnen de psychiatrie is terug te vinden in haar proefschrift

Verslaving

Verslavingsproblematiek wordt vaak naast psychische problematiek genoemd. Ook bij mensen met een LVB komt deze problematiek voor. Doordat er bij mensen met een LVB vaak een opeenstapeling voorkomt van allerlei (probleem)factoren vormen zij een risicogroep voor het ontwikkelen van verslavingsproblematiek.

Het gebruik van verschillende middelen en verslaving bij mensen met een LVB (IQ 50 – 85) is onderzocht door Neomi van Duijvenbode en Joanneke VanDerNagel door middel van een systematic review. De resultaten van hun onderzoek hebben zij onder andere samengevat in het ‘Praktijkboek Triple problematiek‘ zoals in onderstaande tabel.

	Jongeren	Volwassenen
Middelengebruik
Tabak	0,0 – 49,8%	6,0 – 98,4%
Alcohol	15,6 – 75,4%	2,5 – 97,3%
Cannabis	2,4 – 13,0%	ca. 50%
Stimulantia (geneesmiddelen)	–	ca. 19,2%
Verslaving	0,1 – 2,7%	0,5 – 46,0%

[1] Došen, A. (2014). Psychische stoornissen, probleemgedrag en verstandelijke beperking. Assen: Koninklijke Van Gorcum.

[2] Nieuwenhuis, J. (2022). A blind spot? Screening for mild intellectual disabilities and borderline intellectual functioning in psychiatric patients in specialized mental health care in the Netherlands: prevalence and associations.

[3] Wieland, J., Kaptein-de Haan, S., & Zitman, F. G. (2014). Psychiatric disorders in outpatients with borderline intellectual functioning: Comparison with both outpatients from regular mental health care and outpatients with mild intellectual disabilities. Canadian Journal of Psychiatry, 59(4), 213-219.

[4] Van Duijvenbode, N., & VanDerNagel, J. E. L. (2019). A systematic review of substance use (disorder) in individuals with mild to borderline intellectual disability. European Addiction Research, 25, 263-282.

[5] van Duijvenbode, N., van der Nagel, J., & Didden, R. (2020). Praktijkboek triple problematiek: Een psychische stoornis, verslaving en licht verstandelijke beperking. Amsterdam: Uitgeverij SWP.

± 30% van raadsonderzoeken naar seksueel misbruik

Jeugdigen met een LVB zijn kwetsbaarder in hun seksuele ontwikkeling dan leeftijdsgenoten zonder beperking. Dit komt doordat zij de risico’s vaak minder goed kunnen overzien, situaties minder goed kunnen inschatten, minder kennis hebben over seksualiteit en kwetsbaarder zijn voor seksueel misbruik. Helaas komt het laatste regelmatig voor zo blijkt uit onderzoek van de Nationaal Rapporteur uit 2019.

De conclusie was dat in circa 30% van de gezinnen die door de Raad voor de Kinderbescherming werd onderzocht vanwege onder meer vermoedens van seksueel geweld, sprake is van een verstandelijke beperking. In een aantal gezinnen heeft de Raad hier verder onderzoek naar gedaan. In de meeste gezinnen was er sprake van een verstandelijke beperking bij het kind (57%) of een van de ouders (54%). In ongeveer een kwart ging het om een ander gezinslid. In het rapport komt de ernst van de verstandelijke beperking niet naar voren.

Bron: Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019).Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2017-2018. Den Haag: Nationaal Rapporteur.

± 30% onder daklozen

Dakloos raken is iets wat iedereen kan overkomen. Er zijn wel bepaalde risicofactoren, die bij mensen met een LVB vaker voor kunnen komen. Hierbij kun je denken aan psychische problematiek, financiële problematiek, eenzaamheid en het verliezen van werk of inkomen.

De Universiteit Maastricht heeft de gezondheidssituatie, waaronder een mogelijke verstandelijke beperking, in kaart gebracht aan de hand van … data uit de periode 2015-2017. In het onderzoek is gekeken naar 436 dakloze mensen, die gebruik maakten van 16 verschillende opvangvoorzieningen in 7 steden. Uit deze informatie blijkt dat 39,9% van de daklozen een (licht) verstandelijke beperking heeft.
Bron: Everdingen, C. V., Peerenboom, P. B., Velden, K. V. D., & Delespaul, P. (2021). Health patterns reveal interdependent needs of Dutch homeless service users. Frontiers in Psychiatry, 12, 614526.

Eerder is door Van Straaten en collega’s (2014) is er onderzoek gedaan naar de prevalentie van mensen met een LVB (IQ <70) onder daklozen. Hiervoor hebben zij gebruik gemaakt van data die verzameld is in de periode juli 2011 – juni 2012 in de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht.

In het onderzoek zijn 387 geregistreerde daklozen gescreend om te bekijken of er mogelijk sprake kan zijn van een LVB. Uit het onderzoek blijkt dat 29,5% van de 387 participanten vermoedelijk een LVB heeft.

Bron: Van Straaten, B., Schrijvers, C. T., Van der Laan, J., Boersma, S. N., Rodenburg, G., Wolf, J. R., & Van de Mheen, D. (2014). Intellectual disability among Dutch homeless people: prevalence and related psychosocial problems. PloS ONE, 9(1), e86112.

30 - 40% van gedetineerden

Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) komen gemiddeld vaker in aanraking met justitie dan mensen zonder een beperking. Over het algemeen wordt gezegd dat het hebben van een LVB een risicofactor is voor crimineel gedrag. Dit komt omdat zij extra kwetsbaar zijn voor het ontwikkelen van crimineel gedrag, door bijvoorbeeld overvraging, minder zelfcontrole, zelfvertrouwen of inlevingsvermogen. Maar in sommige gevallen speelt ook minder goede agressieregulatie of het niet goed kunnen inschatten van risico’s mee.

Maar dat niet alleen, mensen met een LVB kunnen ook ‘makkelijke’ slachtoffers zijn. Zij worden bijvoorbeeld gebruikt door criminele bendes als money mule (geldezel), katvanger of drugskoerier. Er is dan sprake van criminele uitbuiting.

In het justitiele domein is er de afgelopen jaren meer aandacht gekomen voor mensen met een LVB. Dr. Hendrien Kaal heeft in 2016 op vraag van het ministerie Justitie en Veiligheid door middel van een literatuuronderzoek in kaart gebracht wat de prevalentie is van mensen met een LVB binnen de verschillende justitiedomeinen. Hierbij is gekeken hoeveel gevangenen een LVB (IQ 50 – 85) hebben. Afhankelijk van het onderzoek en het domein is gebruik gemaakt van diagnostiek of de SCIL als screeningsinstrument.

De cijfers gebaseerd op diagnostiek verschillen sterk van de cijfers verkregen door screening. Het onderzoek geeft daar verschillende redenen voor, namelijk:

Screening vindt vaak plaats vlak na binnenkomst/opname, wat een stressvolle periode kan zijn;
De reden van non-respons kan anders zijn bij screening dan bij diagnostiek, omdat het volgens gedetineerden gaat om een ‘domme’ vragenlijst;
Bij diagnostiek kunnen er mensen weigeren die bang zijn om door de mand te vallen.

Daarnaast is in onderzoek door Geijsen en collega’s (2018) gekeken naar het aantal politieverdachten met een mogelijke LVB. Aan dit onderzoek hebben zes verschillende arrestantencomplexen meegewerkt met 178 volwassen verdachten. Dit hebben zij gedaan door gebruik te maken van de SCIL en de verkorte Wechsler Adult Intelligence Scale, third edition (WAIS-III), waarbij er bij de laatste enkel is gekeken naar intelligentie en niet naar de adaptieve vaardigheden.

De resultaten van dit onderzoek laten zien dat aan de hand van de SCIL 50% van de verdachten vermoedelijk een LVB heeft. De verkorte WAIS-III heeft de volgende IQ-gegevens opgeleverd:

28,7% had een IQ lager dan 70
39,3% had een IQ tussen 70 en 79
21,9% had een IQ tussen 80 en 89
en slechts 10,1% had een IQ hoger dan 90.

Daarnaast had 55,6% een IQ tussen 70 en 84 (zwakbegaafd) en in totaal had 83,4% van de verdachten een IQ lager dan 85.

Bronnen:
Geijsen, K., Kop, N., & Ruiter, C. (2018). Screening for intellectual disability in Dutch police suspects. Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling, 15(2), 200-214. doi:10.1002/jip.1502.

Kaal, H. (2016). Prevalentie licht verstandelijke beperking in het justitiedomein. Notitie in opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, Leiden