Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) kunnen in meer of mindere mate gedurende hun hele leven ondersteuning nodig hebben. We noemen dat de groep mensen met meervoudige en samenhangende vragen: langdurig én levensbreed. Hun vragen lopen door verschillende levensfasen heen en overstijgen de grenzen van zorg, onderwijs, werk, wonen en inkomen.
Het gaat bij deze groep niet alléén om mensen met een LVB. Ook mensen met een lichamelijke, psychische, zintuiglijke of meervoudige beperking kunnen een meervoudige, structurele ondersteuningsbehoefte hebben.
Het aantal mensen met meervoudige, samenhangende ondersteuningsvragen groeit, terwijl het systeem nog grotendeels is ingericht op losse domeinen en tijdelijke trajecten. Dat leidt tot versnippering en kwetsbare overgangen bijvoorbeeld van jeugd naar volwassenheid of van school naar werk.
Juist voor mensen met een LVB en anderen met een langdurige ondersteuningsbehoefte is het belangrijk dat hulp samenhangend, voorspelbaar en continu is. Zo kunnen mensen en gezinnen rekenen op hulp die betrouwbaar is en bijdraagt aan een stabiel en betekenisvol leven.
Dergelijke passende hulp is echter niet vanzelfsprekend. Het vraagt om samenwerking over domeinen heen en om gedeelde verantwoordelijkheid tussen beleid, uitvoering en praktijk. Zodat zorg, onderwijs, wonen en sociale begeleiding op elkaar zijn afgestemd en ondersteuning meebeweegt met het dagelijks leven en de verschillende levensfasen.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft het Nederlands Jeugdinstituut en het Landelijk Kenniscentrum LVB gevraagd te verkennen hoe gemeenten en wijkteams beter ondersteund kunnen worden bij de begeleiding van kinderen, jongeren, jongvolwassenen en hun gezinnen met levenslange en levensbrede ondersteuningsvragen. Deze vraag borduurt voort op de kennis die werd verzameld door o.a. Movisie.
De verkenning bestaat uit verschillende onderdelen, die samen een beeld van de praktijk schetsen.
Deskresearch
Actieonderzoek: De praktijk als kompas
Toekomstperspectief
De deskresearch biedt een systematische ordening van bestaande kennis en signalen uit de praktijk over de ondersteuning van kinderen, jongeren en gezinnen die een levenslange en levensbrede hulpvraag hebben. Het onderzoek vormt een eerste verkennende stap. De bevindingen uit deze deskresearch dienen als fundament voor de vervolgstappen binnen het project.
Om echt aan te sluiten bij de praktijk is vervolgens gekozen voor een actiegericht, kwalitatief onderzoek. Dit actieonderzoek voerden wij naast het Nederlands Jeugdinstituut, uit met Movisie en het Kenniscentrum Kinder- en jeugdpsychiatrie, in afstemming met onder andere VNG, VWS, VGN, Ieder(in) en Balans.
De ervaringen van ouders, professionals en inwoners staan centraal. Voor deze groep is ondersteuning niet gericht op genezing, maar op het versterken van ontwikkeling, kwaliteit van leven en participatie naar eigen vermogen.
De centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat mensen en gezinnen de ondersteuning krijgen die ze echt nodig hebben op het juiste moment en passend bij hun leven?
In dit onderzoek maakten we gebruik van de Zorg- en Ondersteuning Evaluatie Tool (ZET). Hiermee brachten we in kaart hoe zorg en ondersteuning in de praktijk wordt georganiseerd en ervaren bij vier gemeenten/wijkteams, vanuit drie perspectieven:
De ZET maakt patronen, sterke punten en knelpunten zichtbaar en vormt zo een belangrijke basis voor gezamenlijke reflectie en het verbeteren van ondersteuning.
Een moeder vertelt: “Na een ingrijpende gebeurtenis in ons gezin moesten we maanden wachten op hulp. Het voelde alsof je er helemaal alleen voor staat.”
Voor gemeenten en wijkteams houdt dit in dat zij de ruimte krijgen én nemen om integraal te werken, over organisatie- en domeingrenzen heen te kijken en samen met partners duurzame oplossingen te organiseren. In de publicatie zijn de perspectieven van inwoners en betrokken professionals bij elkaar gebracht. Wat zijn de knelpunten en de succesfactoren?
Het Landelijk Kenniscentrum LVB heeft de deelopdracht gekregen om inzicht en overzicht te ontwikkelen rond het Toekomstperspectief(plan) danwel toekomstgericht werken. In samenwerking met het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie (KC KJP), het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en andere betrokken partijen werken we aan praktische kennis en handvatten die gezinnen en professionals ondersteunen bij de langere termijnplanning en begeleiding van kinderen en jongeren.
Alles wat we nu weten over het thema Levenslang en Levensbreed nodigt ons uit om samen te leren van wat werkt en wat beter kan. Verhalen van gezinnen en professionals geven zicht op de praktijk, terwijl inzichten uit beleid en literatuur laten zien waar verbetering nodig is.
Onze wens is helder: een jeugdstelsel dat bruggen bouwt in plaats van grenzen bewaakt. Een systeem dat niet alleen toetst aan toegang, maar aansluit bij het leven. Levenslang en levensbreed.
Wat kan jij bijdragen?
Door jouw ervaringen, ideeën of voorbeelden te delen, help je mee om een praktijk te bouwen waarin het leven het vertrekpunt is, ondersteuning langdurig en samenhangend is, en gezinnen de hulp krijgen die ze écht nodig hebben.
Doe mee. Deel je verhaal. Bouw mee aan verandering.
Nederlands Jeugdinstituut
Het Landelijk Kenniscentrum LVB
Kenniscentrum Kinder- en jeugdpsychiatrie
Movisie
VWS
Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL)
Ieder(In)
Balans
VNG
VGN
Voor reacties op het project Levenslang en Levensbreed
Tel. 030 7400400
Inventarisatie voor levenslange en levensbrede ondersteuning | Movisie (2023)
Wat is een levenslange en levensbrede ondersteuningsbehoefte? Over welke groep gaat het? Wat weten wij in hoofdlijnen over de mensen om wie het gaat en welke ondersteuning hebben zij nodig? Specifiek voor mensen die levenslange en levensbrede ondersteuning nodig hebben vanuit de Wmo.
De rol van morele afwegingen bij indicatiestelling en ondersteuning. Hoe verhouden formele regels/kaders zich tot de spanningen die Wmo- en Jeugdconsulenten ervaren en hoe beïnvloedt dit de besluitvorming?
De overgang naar volwassenheid – Landelijk Kenniscentrum LVB (2025)
Een overzicht van tools voor de overgang van jeugd naar volwassenheid. Voor professionals die werken met jongeren met en zonder een LVB. Inclusief een overzicht van bestaande toekomstperspectiefplannen.
Maandelijks nieuws van het kenniscentrum en onze deelnemers ontvangen?
