LVB & Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Er is sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag wanneer dit gedrag seksueel van aard is én over de grens gaat van een ander. Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben hier vaker mee te maken als slachtoffer, maar ook doordat zij bij iemand over de grens zijn gegaan.

Voorbeelden van seksueel grensoverschrijdend gedrag

Iemand kan op verschillende manieren seksueel grensoverschrijdend gedrag ervaren. Dat kan door een ongewenste seksuele opmerking zijn, maar het kan ook voorkomen in het fysieke contact of online.

Voorbeelden zijn:

  • Seksueel getinte berichten online
  • Het tegen iemands wil versturen of verspreiden van seksueel getint beeldmateriaal
  • Ongewenste aanrakingen
  • Zoenen tegen iemands wil
  • Aanranding
  • Verkrachting

Wanneer er sprake is van misleiding, chantage en dwang van het slachtoffer om bepaalde activiteiten te verrichten of te ondergaan én de dader daar geld voor krijgt, is er sprake van seksuele uitbuiting. Op deze pagina vind je daar meer informatie over.

Voor hulp na aanranding of verkrachting kan contact opgenomen met het Centrum Seksueel Geweld. Ook naasten en professionals vinden hier informatie over wat zij kunnen doen.

Meer informatie over seksueel grensoverschrijdend gedrag, de mogelijke signalen en informatie voor professionals, ouders en jeugdigen is ook te vinden op de website van het Nederlands Jeugdinstituut.

Direct naar

Wat maakt mensen met een LVB kwetsbaar voor seksueel grensoverschrijdend gedrag?

Er zijn verschillende kenmerken van een LVB die kwetsbaar kunnen maken voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan een laag zelfbeeld, minder goede weerbaarheid, moeite met het beoordelen van een situatie en moeite met het verwoorden van emoties en gevoelens. Deze (risico)factoren komen vaker voor bij mensen met een LVB. 

Niet alleen persoonlijke factoren kunnen kwetsbaar maken, ook omgevingsfactoren spelen een rol. Misbruik of seksueel grensoverschrijdend gedrag komt ook voor binnen zorgorganisaties op woongroepen of bij de dagbesteding. Bijvoorbeeld door een groepsgenoot met een LVB.

Lees hier het verhaal van Maaike op de website van het Centrum Seksueel Geweld. Zij heeft een LVB en werd misbruikt door een jongen van haar school en door een begeleider op haar dagbesteding.

Hoe komt het dat mensen met een LVB over de grens van een ander gaan?

Het kan ook voorkomen dat iemand met een LVB zich (onbewust) schuldig maakt aan seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat komt omdat mensen met een LVB vaak meer moeite hebben met het inschatten van sociale situaties, het inschatten van iemands intenties en het interpreteren van emoties. Ook een beperktere impulscontrole kan een rol spelen in het plegen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast kan pornografisch materiaal vrij letterlijk worden genomen, wat niet altijd representatief is voor een seksuele relatie.

Seksuele ontwikkeling bij iemand 
met een LVB

De seksuele ontwikkeling van jeugdigen en jongvolwassenen met een LVB komt grotendeels overeen met leeftijdsgenoten zonder een beperking. Wel kan er een verschil zijn in de sociaal-emotionele ontwikkeling vanwege de LVB. Hierover lees je meer op de pagina seksualiteit & LVB.

Voorbeeld
Een 14-jarige jongen met een LVB die in een pleeggezin woont laat seksueel grensoverschrijdend gedrag zien: hij vraagt aan een jonger kind of zij haar broek uit wilt doen. Door het pleeggezin en de pleegzorgwerker wordt dit gedrag als ongepast en onveilig voor het jongere kind beschouwd.

Behandelmogelijkheden

  • Psychomotorische therapie na het meemaken van seksueel misbruik. In dit interview vertelt Marieke Leeflang over haar promotieonderzoek naar Veilig en Sterk. Deze module, speciaal ontwikkeld voor mensen met een LVB en begint bij het lijf.
  • Het behandelprogramma Seksueel Gezond Gedrag is ontwikkeld door het Expertisecentrum De Borg en richt zich op het bevorderen van de seksuele gezondheid en het verminderen van (het risico op) seksueel grensoverschrijdend gedrag.
  • In het rapport Seksuele vorming voor forensische jongeren: Wat werkt? staat beschreven welke interventies aansluiten bij jongeren die forensische jeugdzorg krijgen en mogelijk ook veroordeeld zijn voor een seksueel delict. In het rapport is ook aandacht voor jongeren met een LVB. 

Waar vind je als professional informatie en ondersteuning?

Als je te maken hebt met jeugdigen en (jong)volwassenen die seksueel grensoverschrijdend gedrag tonen of hebben ervaren, kan deze informatie je helpen de juiste ondersteuning te vinden en bieden.

Handige tips

  • Op de website Kennisplein Gehandicaptensector wordt aandacht besteed aan grensoverschrijdend gedrag.
  • Begrijpelijke uitleg door Steffie voor iemand met een LVB over onderwerpen als opkomen voor jezelf en grenzen en vriendschappen en relaties.
  • Vlogs over seksueel misbruik van het Centrum Seksueel Geweld voor verschillende doelgroepen en over verschillende onderwerpen. Bijvoorbeeld voor kinderen, ouders en naasten. Maar ook vlogs waarin de politie antwoordt geeft op verschillende vragen en video’s over seksueel misbruik bij mensen met een (licht) verstandelijke beperking.
  • De aflevering ‘Je lijf is van jou’ van het Klokhuis geeft duidelijke uitleg over welke aanrakingen oké zijn.
  • De zelfhulpomgeving van het Centrum Seksueel Geweld is ontwikkeld voor iedereen die een nare (online) seksuele ervaring heeft meegemaakt. In deze omgeving wordt laagdrempelige ondersteuning gegeven middels informatie, handvatten en praktische tips.
  • Het Vlaggensysteem op een Bordje ontwikkeld voor jeugdigen en jongvolwassenen met een LVB.
  • Voor het onderwijs heeft de Stichting School & Veiligheid een leidraad ontwikkeld over wat je kunt toen tegen en bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.
  • De brochure en factsheet Het mag niet, het mag nooit van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd over de toename van meldingen seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg en jeugdhulp.

Van het Kenniscentrum

Cover, met foto van groepje jongeren zittend op de grond. Meisje op de rug gezien met mobieltje in de hand.

Hoe was jouw dag online?

Compacte en praktische tool voor professionals in het sociaal domein. Informatie over de risico’s voor jongeren met een LVB en tips hoe je kunt polsen waar jongeren tegenaan lopen en hoe je het verschil kunt maken als professional. Met meer informatiebronnen en een gespreksleidraad.

Cover met foto van jonge vrouw op de rug gezien tegenover een jonge man in overhemd die haar iets uitlegt, gebarend met zijn handen.

Weten wat werkt

Het Landelijk Kenniscentrum LVB bundelt in dit overzicht interventies en methodieken die in de praktijk worden gebruikt voor mensen met een LVB. In hoofdstuk 3 zijn interventies over het thema seksualiteit opgenomen.

Handreiking Pedagogisch Klimaat

Handreiking Pedagogisch Klimaat

In deze handreiking vind je meer informatie over een veilig pedagogisch klimaat in een residentiële setting voor jeugdigen met een LVB.

Maandelijks nieuws van het kenniscentrum en onze deelnemers ontvangen?