Digitale inclusie en mediawijsheid & een LVB

Wat moet je weten over plezierig en veilig mediagebruik en de ondersteuning die daarbij nodig kan zijn voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB)?

Hieronder nemen we je mee in actuele kennis over dit onderwerp en geven we vervolgens tips over hoe je in gesprek gaat met iemand met een LVB.

Bankieren, gamen, sociale contacten, de samenleving digitaliseert

De samenleving digitaliseert door onder andere het steeds vaker online regelen van allerlei zaken. En voor veel mensen ontstaat er naast het leven in de fysieke wereld ook een leven in de digitale wereld. Zeker voor jeugdigen die met alle digitale mogelijkheden opgroeien. Voor jeugdigen en volwassenen met een LVB is dat niet anders. Ook zij zijn online te vinden om contact te hebben met vrienden en familie, om games te spelen en voor bijvoorbeeld het regelen van bankzaken.

Waarom is online meedoen soms ingewikkeld voor iemand met een LVB?

Er is steeds meer bekend over hoe mensen met een LVB in die digitale wereld meedoen. Zoals dat het voor hen vaak veel vraagt om mee te komen met alle ontwikkelingen, omdat het een beroep doet op vaardigheden die juist met deze beperking kwetsbaarder zijn.
Vaak lopen zij ertegenaan dat digitale informatie of digitale diensten niet of minder toegankelijk zijn door bijvoorbeeld te ingewikkeld taalgebruik of een onoverzichtelijke website of app.

Hoewel dus soms ingewikkeld, kunnen de online activiteiten van met name jeugdigen ook verschillende positieve ervaringen brengen. Zo kan de zelfredzaamheid vergroot worden, brengt het ontspanning en geeft het een gevoel van zelfvertrouwen.

Mediawijsheid en een LVB

Mediawijsheid gaat over bewust, kritisch en veilig gebruik van (online) media, zoals het beoordelen van informatie, omgaan met privacy en het herkennen van risico’s. Voor mensen met een LVB kan dit extra lastig zijn door moeite met taal, overzicht en het inschatten van betrouwbaarheid en gevolgen. Praktische en herhaalde ondersteuning kan helpen om online weerbaarheid en zelfstandigheid te vergroten.

Wat weten we over het mediagebruik door mensen met een LVB?

Voor jeugdigen met een LVB zijn er aanwijzingen uit onderzoek dat zij:

Vaker online media gebruiken om informatie op te zoeken dan jeugdigen zonder een LVB.
Het grootste gedeelte van hun tijd online spenderen op sociale netwerksites zoals Instagram, Snapchat en WhatsApp en video’s kijken via YouTube en Netflix.
Contact hebben met onbekenden online.
Gebruik maken van een spelcomputer.
Te lang gamen.
Onbedoeld geld uitgeven.
Anderen pesten.

Voor volwassenen met een LVB zijn er aanwijzingen uit onderzoek dat zij:

Online media gebruiken om zich te informeren.
Online spelletjes spelen ter ontspanning.
Contact hebben met anderen door te chatten en te e-mailen.
In mindere mate gebruik maken van internetbankieren.

Positief online sociaal contact

Specifiek over online sociaal contact bij volwassenen met een verstandelijke beperking weten we uit onderzoek dat dit kan helpen om zich meer ‘erbij’ te voelen. Zij gebruiken bijvoorbeeld dezelfde apps als mensen zonder beperking en kunnen zich aansluiten bij online gemeenschappen. Daarnaast is het een manier om sociale contacten te onderhouden als dit fysiek niet lukt. Ook biedt de online wereld mogelijkheden om nieuwe contacten op te doen, zowel vriendschappelijk als romantisch. Tot slot kan online sociaal contact bijdragen aan een gevoel van autonomie en zelfbeschikking, doordat mensen zelf beslissingen kunnen nemen over hun online aanwezigheid.

Welke uitdagingen en risico’s zijn er bij het gebruik van internet en social media voor mensen met een LVB?

Er kunnen voor mensen met een LVB extra uitdagingen en risico’s zijn bij het gebruik van internet en social media. Hoewel onderstaande punten niet voor iedereen of in dezelfde mate gelden, kunnen mensen met een LVB wel kwetsbaarder zijn door:

Goedgelovigheid of naïviteit: denk hierbij aan het sneller vertrouwen op anderen. Hierdoor kunnen mensen met een LVB gevoeliger zijn voor chantage, sextortion of geldezelpraktijken.
Gebrekkige impulscontrole: zoals moeite met het beperken van beeldschermgebruik, snel reageren op berichten, op linkjes klikken, of ingaan op verzoeken van anderen.
Een gebrekkig probleem- en normbesef: bijvoorbeeld het doorsturen van een foto van zichzelf of anderen en moeite met inzien welke gevolgen dit kan hebben (risico-inschatting).
Het gevoel nergens bij te horen en (of hierdoor) beïnvloeding van verkeerde vrienden: hieruit kan risicovol gedrag volgen waarbij iemand sneller risico’s neemt om contacten te onderhouden en angst voor ‘gezichtsverlies’.
Beperkte digitale vaardigheden: zoals moeite met digitale diensten, complexe websites, waarbij het lastig kan zijn om teksten en symbolen te interpreteren. Het herkennen van nepberichten of phishing is hierdoor lastiger.
Gebruik van internet zonder voldoende bescherming: het instellen van sterke wachtwoorden en tweestapsverificatie kan ingewikkeld zijn, maar zonder goede bescherming is de kans op hacking en misbruik verhoogd.
Minder ondersteuning vanuit de omgeving: jeugdigen met een LVB groeien vaak op in situaties waar steun beperkt is of ontbreekt, waardoor digitale vaardigheden niet of minimaal worden aangeleerd.
Armoede of schuldenproblematiek: armoede en schuldenproblematiek komt regelmatig voor bij jeugdigen en (jong)volwassenen met een LVB. Het idee van snel en makkelijk geld verdienen kan hierdoor aantrekkelijk zijn, denk hierbij bijvoorbeeld aan geldezelproblematiek.

Deze uitdagingen hebben te maken met mediawijsheid. Dat betekent: veilig en slim omgaan met internet en sociale media. Het gaat bijvoorbeeld om herkennen wat wel en niet klopt, op tijd zien wanneer iets niet veilig is en je privacy beschermen. Voor jeugdigen en (jong)volwassenen met een LVB is dat soms extra lastig. Online berichten en contact kunnen verwarrend zijn, soms is er groepsdruk en de gevolgen van activiteiten online zijn niet altijd goed te overzien. Daarom helpt het als jij als professional meekijkt, rustig uitlegt wat iemand kan doen bij twijfel en afspreekt wanneer iemand hulp vraagt. Zo wordt online zijn veiliger en kan iemand toch zo zelfstandig mogelijk meedoen.

Hoe kun je als professional ondersteunen bij online activiteiten?

Door interesse te tonen in wat iemand online doet, te praten over wat er nu actueel is of daar naar te vragen, biedt je ondersteuning bij online activiteiten. Vanuit een gesprek waarbij interesse voorop staat, is het ook makkelijker om risico’s te bespreken.

Het kan lastig zijn om in gesprek te gaan over het online gedrag van jeugdigen of (jong)volwassenen die je begeleidt. Veel professionals twijfelen of zij genoeg weten van verschillende apps of vinden online activiteiten privé.

Hoe ga ik in gesprek over het gebruik van internet en sociale media met iemand met een LVB?

Kevin heeft een licht verstandelijke beperking en is al een lange tijd druk met zijn telefoon. Hij is actief op Instagram, TikTok en Snapchat, en heeft veel app contact via WhatsApp met vrienden en familie.

Sinds een paar weken heeft hij online contact met iemand die hij niet kent uit het echte leven. Ze chatten dagelijks en Kevin vindt het fijn dat deze persoon veel aandacht voor hem heeft. Je merkt dat Kevin vaker op zijn telefoon zit en afgeleid is tijdens het eten en afspraken. Kevin vertelt enthousiast over het contact, maar blijft vaag als je vraagt wie deze persoon precies is.

De tips hieronder helpen om hierover op een veilige en ontspannen manier in gesprek te gaan.

Je hoeft niet alle apps te begrijpen om hierover in gesprek te gaan. Vraag vanuit nieuwsgierigheid of de jongere of (jong)volwassene jou hierover wil vertellen.
Vraag eens naar wat iemand online heeft gedaan die dag, net zoals je dat zou doen als een jongere naar school is geweest of een volwassene naar werk. Als je iets specifieks wil vragen, vraag dan naar een leuk filmpje dat iemand heeft gezien. Dit kan een fijne opening zijn voor een gesprek.
Vraag ook naar minder leuke dingen. Bijvoorbeeld of iemand wel eens pestvideo’s heeft gezien, of er gevraagd is om geld.
Heb ook aandacht voor de betekenis van online zijn. Waarom besteedt iemand veel tijd online? Wat vindt hij/zij van zijn of haar schermtijd.

Lopende onderzoeken naar LVB en mediagebruik

Rogier de Groot, promotieonderzoeker aan de Open Universiteit en verbonden aan de onderzoeksgroep Professioneel Omgaan met Risicovol Gedrag van de Hogeschool Leiden, doet onderzoek naar het problematische internetgedrag van jongeren met een LVB. Een artikel over het gebruik, de mogelijkheden en uitdagingen van het internet download je hier.
De Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking, Tranzo en Tilburg University doen onderzoek naar het gebruik van social media door mensen met een verstandelijke beperking. Meer informatie over het onderzoek vind je hier.
Vanuit de Academische Werkplaats Viveon wordt het project DigAble geleid, wat in kaart brengt wat helpt om neurodivergente jongeren, waaronder jongeren met een (L)VB, weerbaar te laten zijn in de online samenleving.

Tips voor het werken aan digitale inclusie

Het netwerk mediawijsheid biedt een schat aan informatie, ook specifiek gericht op mensen met een LVB.
De online gids leukeronline.nl is ontwikkeld voor professionals die vragen hebben over hoe zij iemand met een LVB kunnen begeleiden bij het gebruik van online media. Bijvoorbeeld over het voorkomen van vervelende situaties zoals grooming en phishing, maar ook bij veilig contacten leggen, daten en bij gamen en TikTokken.
Op de website Zorg van Nu zijn allerlei zorginnovaties te vinden die ook passend zijn voor mensen met een LVB.
Op de website Hoe? Zo! Mediawijs is veel informatie te vinden, waaronder een artikel over de invloed van influencers.
Met de LVB Media Experience kunnen professionals en developers ervaren welke hindernissen mensen met een LVB tegenkomen als zij gebruik maken van digitale diensten.
Emoji-flyer met een overzicht van symbolen die door jongeren gebruikt worden met hun betekenis.

Tips voor mensen met een LVB

De online webhulp Steffie legt in korte eenvoudige animatievideo’s onder andere uit hoe een OV-chipkaart werkt, hoe je kunt internetbankieren en hoe het werkt met een DigiD en videobellen.
De website DigiHulp is er voor mensen met digitale vragen. Er is ook een Digihulplijn die mensen kunnen bellen met vragen.
De Goed Geld app kan mensen met een LVB helpen met budgetteren. In de app kunnen de zij in inkomsten en uitgaven bijhouden. Let op: de app is alleen beschikbaar op Android telefoons.
Mediajungle bestaat uit een online leerplatform en verschillende spellen (betaald) die bijdragen aan het vergroten van mediawijsheid.
Met lesprogramma Doe je digiding! leren jeugdigen stap voor stap hoe ze hun digitale overheidszaken zelfstandig kunnen regelen. Er is ook een lesprogramma ontwikkeld voor het praktijkonderwijs.
De website isdatechtzo.nl geeft informatie over nepnieuws en waar iemand op kan letten.

Geraadpleegde bronnen

Augeo Magazine (2025). Online (on)veiligheid. Geraadpleegd op 23 april 2026 via www.augeomagazine.nl/online-veiligheid/cover

Netwerk Mediawijsheid (z.d.). 10 mediawijsheid competenties. Geraadpleegd op 23 april 2026 via www.nationaalmediapaspoort.nl/

Nikken, P. (2020). Beroepskrachten over het mediagebruik van jeugdigen met een beperking. Geraadpleegd via Beroepskrachten over het mediagebruik van jeugdigen met een beperking | Nederlands Jeugdinstituut

Van Alem, J. L., Frielink, N., & Embregts, P. J. (2025). Social internet use by people with intellectual disabilities: A systematic review and thematic synthesis of qualitative studies. Journal of Intellectual Disability Research, 69(4), 243-264. doi:10.1111/jir.13211

Van Houwelingen, I (2022). Digitale vaardigheden van mensen met een LVB in het sociaal domein. Geraadpleegd via Digitale vaardigheden van mensen met een lvb in het sociaal domein | Rapport | Rijksoverheid.nl

Meer lezen en verdieping over LVB en digitale inclusie

De Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking heeft een infographic ontwikkeld over hoe e-health mensen met een LVB kan ondersteunen in het dagelijks leven.

Augeo heeft een online magazine gepubliceerd over online veiligheid. In het magazine lees je niet allen over de online wereld van jongeren in het algemeen, maar ook over hoe je als professional ouders kunt ondersteunen en over online uitbuiting.