Geldzaken maken onderdeel uit van het dagelijks leven: van boodschappen, vaste lasten en abonnementen tot sparen en keuzes maken. Voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) kan ondersteuning hierbij helpend zijn. Op deze pagina vind je informatie, tools en voorbeelden die laten zien hoe je samen kunt werken aan overzicht, duidelijkheid en financiële rust. Zo ontstaat er ruimte voor meer grip en meer mentale rust.
Geld verdienen en geld kunnen uitgeven is vooral voor jonge mensen met een LVB belangrijk, zo blijkt uit onderzoek. Maar het is niet altijd vanzelfsprekend. Mensen met een LVB kunnen verschillende vormen van inkomsten hebben. Ongeveer 29% van de volwassenen met een LVB heeft meer dan 1 uur per week betaald werk, de grootste groep volwassenen met een LVB is aangewezen op een uitkering. Dit kan een bijstands-, arbeidsongeschiktheids- of Wajong-uitkering zijn.
Daarnaast hebben veel jongeren en (jong)volwassenen met een LVB te maken met schulden. Er wordt geschat dat 25% van de mensen binnen de schuldhulpverlening een LVB heeft. Doordat er vaker schuldenproblematiek speelt en de inkomsten vanuit een uitkering beperkt zijn, is er vaak minder geld om uit te geven.
Toch heeft het uitgeven van geld voor jonge mensen met een LVB een aantal belangrijke functies. Uit onderzoek naar het verdienen en uitgeven van geld door jonge mensen met een LVB komen drie ‘waardes’ van geld. De uitwerking van het onderzoek vind je hier.
Jonge mensen met een LVB geven geld uit aan bepaalde kleding of producten om daarmee te laten zien wie zij zijn, wat zij belangrijk vinden en waar zij van dromen.
Als andere jonge mensen dure merkkleding dragen of sneakers van een bepaald merk, dan willen jonge mensen met een LVB dit ook. Op deze manier ervaren zij dat ze erbij horen en voelen ze zich verbonden. Voor jonge mensen is samen geld uitgeven ook een activiteit. Veel van de jonge mensen met een LVB houden geen geld over na deze activiteiten of moeten afzeggen omdat ze het geld niet hebben.
Het kunnen betalen van een date, een rondje kunnen geven tijdens het uitgaan of geld (en soms ook een pinpas) geven aan familie of goede vrienden is belangrijk voor voor jonge mensen in het algemeen. Het raakt aan de eigenwaarde van iemand: een goede vriend, ouder of zoon/dochter zijn. Tegelijkertijd brengt dit ook risico’s met zich mee, zoals schuldenproblematiek of financieel misbruik.
Voor veel jongeren is omgaan met geld iets wat ze stap voor stap thuis leren. Maar jongeren met een LVB krijgen die kansen niet altijd. In sommige gezinnen spelen er andere zorgen, zoals schulden of ouders die zelf moeite hebben met geldzaken. Daardoor missen jongeren veilige oefenmomenten en gaan ze soms zelf uitproberen hoe geld werkt.
Jongeren en jongvolwassenen met een LVB weten vaak wel wat zij financieel mogen op het moment dat zij 18 jaar worden, zoals het afsluiten van een telefoonabonnement. Maar zij zijn ook kwetsbaar voor financiële problematiek. De risico’s van het niet betalen van rekeningen of boetes voor bijvoorbeeld zwartrijden kunnen zij niet altijd goed overzien. Zonder goede begeleiding kan dat dus misgaan.
Goed met geld omgaan is dus vaak lastiger voor (jonge) mensen met een LVB dan voor anderen. Naast het feit dat vaker sprake is van een laag inkomen, spelen er allerlei factoren mee in de kwetsbaarheid voor financiële problematiek bij mensen met een LVB. Uit onderzoek naar schuldenproblematiek en LVB komen een aantal mogelijke oorzaken. Een artikel over het onderzoek vind je hier.
Juist daarom is het belangrijk dat er op meerdere plekken aandacht is voor geldzaken. Scholen, jongerenwerk en hulpverleners kunnen jongeren actief ondersteunen door geld bespreekbaar te maken én samen te oefenen met praktische situaties. Denk aan betalen, sparen en online aankopen, maar ook aan belangrijke regelzaken die op je af komen als je bijna 18 wordt: een zorgverzekering kiezen, een bankrekening beheren, DigiD gebruiken of toeslagen aanvragen. Als jongeren op verschillende plekken steun krijgen, groeit hun kennis en zelfstandigheid om financiële keuzes te maken die passen bij hun eigen situatie.
Ook de toenemende digitalisering maakt dat mensen met een LVB moeite kunnen hebben met het regelen van geldzaken en extra kwetsbaar worden voor financiële problematiek. Steeds meer financiële zaken verlopen digitaal. Bijna alles gebeurt of kan ook online, hierbij kun je denken aan: nieuwe aankopen, verzekeringen afsluiten en toeslagen aanvragen. Voor veel mensen, zeker met een LVB kan dit ingewikkeld zijn. Websites zijn niet altijd duidelijk, stappen zijn vaak moeilijk te volgen en er wordt gebruikgemaakt van wachtwoorden en verificatiecodes. Hierdoor kunnen belangrijke geldzaken blijven liggen of kunnen fouten ontstaan die financiële gevolgen hebben.
Daarnaast wordt geld ‘onzichtbaar’ door de digitalisering, dit kan risico’s met zich meebrengen voor mensen die moeite hebben met het omgaan met geld. Veel aankopen doen mensen online en vaak kun je ook achteraf betalen. Dit maakt het verleidelijk om aankopen te doen die niet altijd passen bij de financiële situatie. Hierdoor kunnen er schulden ontstaan. Ook zijn mensen met een LVB extra kwetsbaar voor online oplichting, zoals nepberichten of valse betaalverzoeken die betrouwbaar lijken.
Duidelijke uitleg en begeleiding bij digitale financiële vaardigheden zijn daarom essentieel, zodat zij hun geldzaken veilig en met vertrouwen kunnen regelen.
Bewindvoering is een maatregel bedoeld voor mensen die moeite hebben met het beheren van hun financiën. Dat kan komen door een LVB, psychiatrische problematiek, dementie, verslaving of ernstige schulden. Een bewindvoerder regelt het financieel beheer: het inkomen wordt ontvangen, vaste lasten worden betaald, schulden worden afbetaald en de administratie blijft op orde. Dit kan gedaan worden door een familielid of iemand uit het netwerk of door een professionele bewindvoerder. Het is voor de persoon die onder bewindvoering staat prettig om wel betrokken te blijven, vaak is dit ook een wens en tegelijkertijd leerzaam.
“Eerst kreeg ik minder zakgeld. Maar het gaat zo goed met jou en toen zei ze [de bewindvoerder]: dan verhogen we jouw zakgeld naar iets meer. Dat bespreekt ze dan wel met mij en met mijn begeleiding. En als ik zou vragen om meer zakgeld dan gaan we dat ook bespreken.”
Professionele bewindvoerders hebben slechts beperkt de tijd per cliënt. In de praktijk hebben zij, en ook schuldhulpverleners, te weinig tijd om mensen met een LVB intensief te begeleiden. Tijd voor een extra gesprek en extra uitleg is er vaak niet.
Het bespreken en regelen van financiën kan dus complex zijn. Twee tips voor het gesprek over geld zijn:
Daarnaast is er een toolkit gemaakt door het Nibud, samen met de Rabobank en met medewerking van het Landelijk Kenniscentrum LVB. Deze toolkit helpt financiële dienstverleners mensen met een LVB te ondersteunen bij hun geldzaken.
Hier vind je een Informatiekaart die dienstverleners meer leert over mensen met een LVB, een Gesprekskaart die helpt om op de juiste manier aan te sluiten bij mensen met een LVB en een Dienstverleningskaart die helpt om goed door te verwijzen.
Geraadpleegde bronnen
Albers, C., & Kremer, M. (2020). De eigenwaarde van geld: Jonge mensen met een licht verstandelijke beperking in de hulpverleningspraktijk.
De Rechtspraak (z.d.). Wat is bewind? Geraadpleegd op 11 maart 2026 via www.rechtspraak.nl/onderwerpen/bewind/wat-is-bewind
Jungmann, N., Kaal, H., den Hartogh, V., & Fermin, B. (2018). LVB, schulden en werk. Utrecht/Den Haag: Hogeschool Utrecht.
Movisie (2020). Mensen met een LVB en hun financiële kwetsbaarheid. Geraadpleegd op 4 maart 2026, van https://www.movisie.nl/artikel/mensen-lvb-hun-financiele-kwetsbaarheid
Van Dam, R., Jungmann, N., van Geuns, R. C., & den Hartogh, V. (2018). Mensen met een Licht Verstandelijke Beperking en schulden: herkennen en begeleiden: Onderzoeken naar schuldenproblematiek en LVB. Tijdschrift voor Schuldsanering, 2018(4), 19-22.
Maandelijks nieuws van het kenniscentrum en onze deelnemers ontvangen?
